تاریخچه زبان روسی

تاریخچه زبان روسی

زبان زنده ترین و پایدارترین و غنی ترین وسیله ارتباطی است که نسل گذشته و حال را به نسل آینده ملتها در یک دوره تاریخی کامل بطور زنده پیوند می دهد. این گفته اوشینسکی ارتباط بین زمان و نسلها را به اثبات می رساند زبان روسی یکی از رایج ترین زبانهای دنیاست. از نظر تعداد افرادی که به این زبان تکلم می کنند زبان روسی جای پنجم بعد از زبان چینی، انگلیسی، هندی و اسپانیولی را به خود اختصاص می دهد

در بین زبان های اسلاوی زبان روسی رایج ترین آنهاست. تمام زبانهای اسلاوی شباهت زیادی با یکدیگر دارند. اما زبان بلاروسی و اوکراینی بیشتر از دیگر زبانهای اسلاوی به روسی نزدیکند. این سه زبان با هم گروه زبانهای اسلاوی شرقی را تشکیل می دهند که جزئی از گروه اسلاوی خانواده هند و اروپایی است

با نگاه به درخت زبانها مشاهده می کنیم که شاخه های زبانهای اسلاوی از تنه محکم و قوی خانواده زبانهای هندو اروپایی منشعب شده است. زبانهای هندی، ایرانی، یونانی، ایتالیایی، رومی و کلت، آلمانی و گروه بالتیکی زبانها، ارمنی و آلبانی و دیگر زبانها جزئی از این خانواده هستند. زبانهای اسلاوی بیشتر از دیگر زبانهای هند و اروپایی، به زبانهای بالتیکی نزدیک هستند: زبان لتونی و لاتونی و زبان مرده روسی که تا دهه اول قرن ۱۸ کاملاٌ ناپدید شد. فروپاشی وحدت زبانی هندو اروپایی به دوره ای از اواخر هزاره سوم، اوایل هزاره دوم قبل از میلاد مربوط می شود. احتمالاٌ در آن موقع روندهایی به وقوع پیوستند که باعث ظاهر شدن زبان اولیه اسلاوی و جدا شدن آن از گروه زبانهای هندو اروپایی شد

زبان اولیه اسلاوی جد تمام زبانهای اسلاوی است که فاقد کتابت و به هیچ شکلی به ثبت نرسیده بود. وطن جد اندر جد اسلاو ها که آنها در آنجا به عنوان یک قوم با زبان خاص خود ساکن شدند و بعدها به سرزمین های جدیدی رفتند از دونای وسطی تا دنپر را تشکیل می داد. طی قرون ۶ و ۷ امواج سکنی گزیدن اسلاوها به بخش اعظم شبه جزیره بالکان از جمله یونان معاصر رسید. تا پایان دوره زبان اولیه اسلاوی ، اسلاوها بخش اعظم اراضی در اروپای مرکزی و شرقی را اشغال کرده بودند

سالها در پی هم سپری شدند و قرنها با یکدیگر جا عوض کردند و در پی بروز تغییرات در سلایق، عادتها و رفتار انسان و بروز دگرگونی در دنیای معنوی ، سخن او یا ساده تر گفته شود، زبان او نیز دچار تغییر شد. زبان اولیه اسلاوی در تاریخ طولانی خود، تغییرات زیادی را از سر گذراند. در اولین دوره موجودیت خود، تکامل آن خیلی کند بود و تا حد زیادی یکجور بود، هر چند تنوع لهجه ای در آن وجود داشت. دیرتر حدوداٌ از قرن ۴ تا ۶ عصر حاضر در زبان اولیه اسلاوی تغییرات شدیدی بروز کرد که در قرن ۶ عصر حاضر باعث فروپاشی آن و ظاهر شدن زبانهای جداگانه اسلاوی شد.

زبان روسی باستانی جد زبانهای روسی و بلاروسی و اوکرائینی معاصر بود. فروپاشی زبان روسی باستانی باعث بروز زبان روسی یا زبان روسی کبیر شد که با زبان بلاروسی و اوکرائینی فرق داشت. این اتفاق در قرن ۱۶ اتفاق افتاد

 از قدیم الایام در روس باستان توجه و احترام خاصی به  کتابت می شد.  کتابهای زیادی نوشته می شدند  و حتی حسودانه از آنها مراقبت می کردند.  در صومعه ها قوانین سرسختانه ای  در رابطه با دریافت کتاب و پس دادن آن به کتابخانه برقرار بود. آنقدر برای کتاب احترام قائل بودند که  اگر شخصی کتابی را می گرفت و بر نمی گرداند مجازات سختی در انتظارش بود.  تا قبل از گرویدن روسیه به مسیحیت در سال ۹۸۸، در روس باستان افرادی بودند  که به زبان اسلاوی باستانی تسلط داشتند  و  از الفبای سریلیک برای اسناد دولتی و دیگر نوشته ها استفاده می کردند.  یافته های باستان شناسی گواه این امر است.

 اما همانا  گرویدن به مسیحیت  لحظه تاریخی آغاز رواج کتابت در روس باستان شد. کتب مذهبی از زبان یونانی به زبان اسلاوی باستانی ترجمه شدند و این  زبان خویشاوند و نزدیک  اجداد روسها  نقش مهمی را در تکامل  فرهنگ سخن و شکل گیری  زبان ادبی روسی ایفا کرد. به این ترتیب کتب زیادی نوشته شدند و وقت آن فرا رسیده بود که زبان نیز تکامل یابد.  زبان کلیسای اسلاوی هر چه بیشتر با زبان عامیانه  مخلوط می شد.

 در قرن ۱۷ در کنار لهجه کلیسایی که محافل عالی جامعه  به آن تکلم می کرد، لهجه ساده تر مسکویی به رسمیت شناخته شد. موازین الزامی نوشتاری ضعیف تر شد. در سال ۱۶۷۵ تزار آلکسی میخائیلوویچ  فرمانی را صادر کرد و اجازه داد هر کس هر طور که تلفظ می کند و با توجه به شهری که زندگی می کند بنویسد. در این دوره، زبان  واحد ادبی نوشتاری که دارای سیستم خاصی باشد ایجاد نشد اما زمینه را  برای تکامل زبان ایجاد کرد.  در عصر حکومت پطر اول تمام عرصه های زندگی کشور دچار تغییرات فاحشی شد که نمی توانست بر سرنوشت زبان بی تأثیر باشد.  زبان  کلیسای اسلاوی قاطعانه از زبان عامیانه جدا شد. اصلاحات الفبایی  که به فرمان  و با شرکت مستقیم پطر اول  انجام شد  نقش مهمی در این عرصه ایفا کرد. پطر اول از زبان رسمی و کاری  سادگی و دقیق بودن اصطلاحات را طلب نمود.  همزمان با اجرای چنین اصلاحات  زبانی  پطر اول مراقبت زیادی  از میراث تاریخی می کرد. از اسناد تاریخی مشخص است که  در کتابخانه شخصی تزار  دستنوشته های روس باستان  نگهداری می شد که بعد از مرگ او به  کتابخانه  آکادمی علوم سنت پطرزبورگ منتقل شدند.

 

 

 

آشنایی با نحوه تلفظ و ترجمه الفبای روسی

الفبای روسی مشتق شده از الفبای سیریلیک است. پیشینه استفاده از این الفبا به قرن نهم میلادی در زمان اولین سلسله حاکم بر کشور بلغارستان بر می گردد. جالب است که بدانیم وجه تسمیه خط سیریلیک به کشیشی به نام سنت سیریل بر می گردد. او نخستین کسی است که خط سیریلیک را پیکربندی نمود. زبان روسی امروزی ۳۳ حرف دارد و برخی از حروف این زبان مشابه با حرف هایی از خط های یونانی و عبری هستند.

 

همانطور که در تصویر قبل ملاحظه می شود، الفبای زبان روسی از A به Я مرتب می گردد، اما اگر بخواهیم الفبای سیریلک را یاد بگیریم بهتر است به جای دسته بندی الفبایی حروف، آن ها را در مقایسه با الفبای زبان انگلیسی بیاموزیم اگرچه فقط تعداد محدودی از حروف سیریلیک شبیه حروف زبان انگلیسی به کار می روند. الفبای زبان روسی در مقایسه با الفبای زبان انگلیسی به چهار دسته زیر تقسیم بندی می شود:

دو نکته می تواند الفبای روسی را گیج کننده نشان دهد:

  • اول: بعضی حروف شکل هایی مشابه انگلیسی دارند اما صدایی متفاوت
  • دوم: بعضی حروف شکل هایی کاملا متفاوت و ناآشنا دارند

یادگیری الفبای روسی به ویژه برای فارسی زبان ها زیاد سخت نیست چون تقریبا تمام حروف روسی در فارسی معادل تقریبی دارند. برای شروع باید بدانید که به الفبای روسی الفبای سیریلیک (Cyrillic) هم می گویند، این الفبا تنها مختص به زبان روسی نیست، از طریق یادگیری این الفبا خواهید توانست متون زبان تاجیکی را هم (که بسیار به فارسی نزدیک است) بخوانید. الفبای سیریلیک همچنین برای زبان تقریبا تمام کشورهای بلوک شرق مورد استفاده قرار میگیرد.

تلفظ در زبان روسی خیلی سخت نیست. بعد از یادگیری صدای حروف الفبا و برخی قوانین تلفظی میتوانید تقریبا تمام لغات را از روی شکل نوشتاری به درستی بخوانید. توجه داشته باشید که در زبان روسی هم مانند فارسی یک سیستم یک حرف/یک صدا وجود دارد. این بدان معناست که بر خلاف زبانهایی مثل انگلیسی که در آنها ترکیب دو حرف یک صدا می سازد (مثلا sh صدای ش را می سازد) در روسی ترکیب های حروف صدایی متفاوت ندارند.

الفبای سیریلیک 33 حرف دارد. 11 حرف صدا دار و 20 حرف بی صدا. حروف الفبای روسی به ترتیب الفبا در زیر اورده شده اند:

А, Б, В, Г, Д, Е, Ё, Ж, З, И, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ъ, Ы, Ь, Э, Ю, Я

با دقت به شکل همه حروف نگاه کنید. برخی حروف شکلی مشابه الفبای انگلیسی دارند و برخی کاملا متفاوت اند. در این جدول به صورت خیلی مختصر این الفبا را بررسی می کنیم.

 

 

بزرگ

کوچک

نام

آوانویسی

صدا به فارسی

نوع آوا

مثال کاربرد

А

а

اَ

/a/

آ

صدادار

 мама

Б

б

بِه

/b/

ب

بی صدا

 бант

В

в

وِه

/v/

و (واو)

بی صدا

   вот

Г

г

          گِه

/g/

گ

بی صدا

   гимн

Д

д

دِه

/d/

د

بی صدا

   диск

Е

е

یِه

/je/

یِ (ی+اِ)

صدادار

 метро

Ё

ё

یُ

/jo/

یُ (ی+اُ)

صدادار

   ёлка

Ж

ж

ژِه

/ ʒ /

ژ

بی صدا

   жир

З

з

زِه

/z/

ز

بی صدا

   зонт

И

и

ایـ

/i/

ای

صدادار

   мир

Й

й

ایـ کوتاه

/j/

ای کوتاه

صدادار

   йог

К

к

کا

/k/

ک

بی صدا

   кто

Л

л

اِل

/l/

ل

بی صدا

   лист

М

м

اِم

/m/

م

بی صدا

   мама

Н

н

اِن

/n/

ن

بی صدا

   тонна

О

о

آ

/o/

اُ یا آ کوتاه

صدادار

 ток 

П

п

پِه

/p/

پ

بی صدا

   пиво

Р

р

اِر

/r/

ر

بی صدا

   мир

С

с

اِس

/s/

س

بی صدا

   сонет

Т

т

تِه

/t/

ت

بی صدا

   тема

У

у

او

/u/

او

صدادار

   тут

Ф

ф

اِف

/f/

ف

بی صدا

   факс

Х

х

خا

/x/

خ

بی صدا

   хор

Ц

ц

تْسه

/ts/

تس

بی صدا

   цирк

Ч

ч

چِه

/t∫/

چ

بی صدا

   час

Ш

ш

شا

/∫/

ش

بی صدا

   шик

Щ

щ

شْچا

/∫t∫/

شچ

بی صدا

   щит

Ъ

ъ

نشان سخت

&

بی صدا

   объект

Ы

ы

یـِری

/ɨ/

ای

صدادار

   ты

Ь

ь

نشان نرم

 

بی صدا

   рубль

Э

э

اِ

/ ə /

اِ

صدادار

   этаж 

Ю

ю

یو

/ju/

یو

صدادار

   юг

Я

я

یَه

/ja/

یا

صدادار

   мяч

 

حروفی که شکل مشابه انگلیسی دارند اما صدای آنها متفاوت است

در زمان یادگیری به تلفظ و صدای این حروف دقت کنید. این حروف شکلی مشابه الفبای انگلیسی دارند اما صدای آنها متفاوت است.

В в  – این حرف شبیه حرف “بی” انگلیسی است اما در روسی صدای “واو” می دهد.

Е е  – این حرف شبیه حرف “ای” انگلیسی است اما در روسی صدای “یِ” می دهد.

Н н – این حرف شبیه حرف “اچ” انگلیسی است اما در روسی صدای “نون” می دهد.

Р р  – این حرف شبیه حرف “پی” انگلیسی است اما در روسی صدای “ر” می دهد.

С с – این حرف شبیه حرف “سی” در انگلیسی است. در زبان انگلیسی حرف سی معمولا صدای “کاف” دارد اما در روسی این حرف صدای “سین” میدهد. در واقع الفبای روسی “S” ندارد و این حرف معادل اس در روسی است.

У у – این حرف شبیه حرف “وای” در انگلیسی است اما در روسی صدای “او” می دهد. در واقع الفبای روسی “U” ندارد و این حرف معادل یو در روسی است.

Х х – این حرف مشابه “ایکس” درانگلیسی است اما در روسی صدای “خ” می دهد.

حروف بدون آوا

الفبای روسی دو حرف بدون آوا هم دارد. در واقع این حروف تنها بر روی حروف کناری خود تاثیر می گذارند. به آنها نشانه های نرم و سخت گفته می شود. البته در سطح اولیه نیازی نیست نگران این حروف باشید. بعدها و با تمرین درک بهترین از آنها پیدا می کنید.

Ъ ъ – این حرف “نشانه سخت” نام دارد. زمانی که در کنار یک نوعی تاکید بر روی آن ایجاد می کند.

Ь ь – این حرف “نشانه نرم” نام دارد. زمانی که در کلمه ای اورده شود حرف بی صدای قبل از خودش را نرم می کند.

 

نکته ای در مورد حروف صدادار

حروف صدادار در روسی معمولا دو شکل دارند. شکل نرم و شکل سخت، به این جدول دقت کنید:

Я (“ya”)

А (“a”)

Е (“ye”)

Э (“e”)

Ю (“yoo”)

У (“oo”)

Ё (“yo”)

О (“o”)

صدای “ی” همیشه تلفظ می شود اما توجه داشته باشید که این برای مثال صدای “یا” یک صدای ترکیبی نیست، بلکه یک صدای متفاوت به شمار می رود. پس در بخش کردن کلمات حرف بی صدایی که در کنار آن قرار می گیرد تنها یک سیلاب را تشکیل می دهد.

به مثال های زیر توجه کنید:

Нет  – (به معنای نه) به صورت “nyet” تلفظ می شود.

Семь – (به معنای عدد 7) به صورت “syem” تلفظ می شود.

Пять – (به معنای عدد 5) به صورت “pyat” تلفظ می شود.